پیش از صحبت با کودکان درباره جنگ، با خودتان رو به رو شوید!
درست است که جنگ و کودکان دو مفهوم دور از هماند، اما واقعیت این است:
جهان امروز پر از درگیریهاییست که گاه و بیگاه بر زندگی ما سایه میاندازند.
وقتی اخبار جنگ وارد خانهمان میشود، سلامت روان ما و کودکانمان اهمیت ویژهای پیدا میکند.
نقطه شروع این مراقبت، رسیدگی به حال خودمان است.
به این دلیل که نحوه واکنش ما بزرگترها به این اخبار، نقش بزرگی در انتقال احساس امنیت یا اضطراب به کودکان دارد.
اگر خودتان دچار اضطراب هستید، بهتر است ابتدا آن را مدیریت کنید و سپس در فضایی آرام و امن با کودک صحبت کنید.
چطور میشود به این آرامش رسید و گفتوگوی مؤثری با کودک داشت؟ در ادامه، به این سؤال پاسخ میدهیم.
اما قبل از ورود به بحث اصلی باید بگوییم که مراقبت از ذهن و روان کودک تنها در دوران بحران مهم نیست، بلکه این کاری است که دائماً و باید در هر شرایطی انجام شود.
برای ایجاد چتر امنیت ذهنی مطمئن برای کودکان میتوانید از دوره جامع تربیت کودک شاه کلید کنید:
مدیریت احساسات در مواجهه با جنگ
اصول گفتگو با کودک درباره جنگ و درگیری
مدیریت مواجهه کودک با رسانهها | راهکارهای کاربردی برای والدین
همانطور که گفتیم، پیش از آنکه با کودک درباره جنگ یا درگیری صحبت کنید، لازم است ابتدا به خودتان توجه کنید.
کودکی که با والد یا مراقبی مضطرب، خشمگین یا گیج روبهروست، پیامهای او را با نگرانی دریافت میکند، حتی اگر جملات آرامشبخش باشند.
پس گفتوگوی مؤثر با کودک، از درون مراقب آغاز میشود.
در ادامه، راهکارهایی برای آمادهسازی ذهنی و عاطفی شما ارائه دادهایم:
پیش از هر گفتوگویی، با خودتان صادق باشید.
آیا احساس ترس، عصبانیت، درماندگی یا سردرگمی دارید؟
این احساسات طبیعیاند، اما باید آنها را درک کنید و به رسمیت بشناسید تا ناخواسته به کودک منتقل نشوند.
حتی چند دقیقه نوشتن یا صحبت با یک فرد قابلاعتماد، میتواند به تخلیه هیجانات و تنظیم احساسات شما کمک کند.
شما قرار نیست پاسخ همه پرسشها را بدانید.
کافیست حضور داشته باشید، گوش دهید و با کودک همدل باشید.
پذیرفتن اینکه «نمیدانم، اما با هم فکر میکنیم» میتواند بسیار انسانیتر و اثرگذارتر از ارائهی پاسخهای نامطمئن یا اغراقآمیز باشد.
آیا در موقعیتهای اضطرابآور تمایل دارید ساکت شوید؟ پرحرفی کنید؟ یا کنترلگر شوید؟
این شناخت به شما کمک میکند مراقب زبان بدن، تن صدا و انتخاب کلماتتان باشید.
کودک، اغلب به نشانههای غیرکلامی بیش از حرفهای شما واکنش نشان میدهد.
پیش از آغاز گفتگو، چند نفس عمیق بکشید، یک لیوان آب بنوشید یا اگر میخواهید، چند دقیقه سکوت کنید.
تکنیکهای ساده آرامسازی مثل تنفس آگاهانه، ریلکسیشن عضلات، یا تمرینات ذهنآگاهی میتوانند شما را به تعادل برگردانند.
اگر احساس میکنید که صحبتکردن درباره جنگ، برایتان بسیار سنگین یا فعالکنندهی خاطرات دردناک است، اشکالی ندارد که مسئولیت این گفتگو را با فرد دیگری شریک شوید.
حمایت گرفتن، نشانهی ضعف نیست؛ بلکه نشانهی آگاهی و مسئولیتپذیری است.
آیا در خانهی شما گفتگو درباره احساسات مرسوم است؟ یا معمولاً از آن پرهیز میکنید؟
دانستن این موضوع کمک میکند تا واقعبینانه با موقعیت برخورد کنید و اگر لازم است، فضا را برای گفتوگوی احساسی بازتر کنید.
این موقعیت میتواند آغازی باشد برای ایجاد روابط عاطفی عمیقتر با کودک.
صحبت درباره موضوعات دشوار را به زمانهایی موکول کنید که خودتان خسته، عصبانی یا درگیر مشغلههای سنگین نیستید.
گفتوگو باید در فضایی آرام، امن و بدون فشار زمانی انجام شود.
اگر لازم است، گفتوگو را به زمانی موکول کنید که برای هر دوی شما مناسبتر است.
صحبت کردن درباره جنگ با کودکان، یکی از دشوارترین چالشهاییست که والدین یا مراقبان ممکن است با آن روبهرو شوند.
این گفتوگو نهتنها باید واقعیتها را منتقل کند، بلکه باید به احساس امنیت، درک عاطفی و سلامت روان کودک هم توجه داشته باشد.
برای اینکه این گفتگو سازنده و حمایتگرانه باشد، رعایت چند اصل کلیدی ضروریست:
کودکان در فضای ناآرام و پرخبر جنگ، به دنبال احساس ثبات هستند.
پیش از بیان هر نکتهای، با رفتار و کلمات خود به کودک اطمینان دهید که در حال حاضر در امنیت است و شما در کنار او هستید.
این اطمینان باید در لحن، تماس فیزیکی مناسب و حالت بدن شما هم دیده شود.
کودک ممکن است نگران، گیج یا حتی ساکت باشد. به جای عجله برای توضیح دادن، ابتدا گوش دهید.
بگذارید خودش احساساتش را نام ببرد یا سؤال بپرسد.
شنیدن بدون قطع کردن یا تصحیح، باعث میشود کودک احساس کند حرفهایش مهم است و میتواند به شما اعتماد کند.
دروغ گفتن یا پنهان کردن کامل واقعیتها، ممکن است باعث اضطراب بیشتر کودک شود.
سعی کنید بهصورت ساده، خلاصه و بدون اغراق، اطلاعات را منتقل کنید.
کودکان کوچکتر نیاز به تصویرهای ساده دارند، در حالی که نوجوانان ممکن است بخواهند درباره دلایل و پیامدها بیشتر بدانند.
کودک ممکن است بترسد، عصبانی شود یا احساس گناه کند.
به جای رد کردن احساساتش (مثل گفتن «نترس» یا «اتفاقی نمیافته») میتوانید بگویید: «میفهمم که ترسیدی. خیلیها وقتی چنین چیزی میشنون میترسن.»
این کار باعث تقویت تابآوری کودک میشود.
این گفتگو نباید به درس اخلاقی یا تحلیل سیاسی تبدیل شود.
کودک نیاز به شنیدهشدن، اطمینان و راهی برای بیان احساسات دارد.
تلاش برای آموزش بیشازحد یا کنترلکردن احساسات کودک، تأثیر منفی دارد و او را از ادامه گفتوگو دور میکند.
کودک ممکن است نداند چه بپرسد یا از چه بترسد. شما میتوانید با پرسیدن سوالهای باز و آرام، فضای گفتوگو را باز کنید. مثل:
«تو این روزا چیزی شنیدی که ذهنت رو مشغول کرده باشه؟»
یا
«دوست داری درباره اون چیزی که توی مدرسه شنیدی حرف بزنیم؟»
حس درماندگی میتواند اضطراب کودک را تشدید کند.
به او بگویید که آدمهای زیادی در جهان تلاش میکنند به دیگران کمک کنند، صلح برقرار کنند یا مراقب کودکان باشند.
حتی پیشنهادهای کوچکی مثل نوشتن نامه همدردی یا کشیدن نقاشی میتواند احساس تأثیرگذاری کودک را تقویت کند.
گفتگو درباره جنگ، یکباره تمام نمیشود.
کودک ممکن است روزها بعد با سؤالات یا احساسات جدیدی سراغ شما بیاید.
با گفتن جملههایی مثل «هر وقت دلت خواست دوباره حرف بزنیم، من هستم» نشان دهید که همیشه در کنارش هستید.
به دلیل گستردگی راههای ارتباط جمعی و حضور فعال شبکههای اجتماعی در زندگی روزمره، جنگ و کودکان با هم آمیخته میشوند و آنها در معرض اخبار و تصاویر مربوط به جنگ، درگیری و خشونت قرار میگیرند.
اما برای کاهش آسیبهای روانی ناشی از رسانهها میتوانید از راهکاری زیر استفاده کنید:
در نظر گرفتن سن کودک: اطلاعات باید متناسب با سن و درک کودک ارائه شود؛ برای کوچکترها توضیح ساده و کوتاه کافی است.
کنترل محیط رسانهای خانه: اخبار و تصاویر خشونتآمیز را از دسترس کودکان دور نگه دارید؛ از فیلترها و کنترل والدین استفاده کنید.
واکنش همدلانه به تصاویر: در برابر تصاویر نگرانکننده، با کودک گفتوگو کنید و احساساتش را تأیید و حمایت کنید.
تفکیک واقعیت از خیال: به کودک توضیح دهید که آنچه دیده مربوط به جای دیگری است و او اکنون در امنیت است.
محدودیت زمانی رسانهها: زمان استفاده از رسانهها را مدیریت کنید و در کنارش فعالیتهای آرامبخش و فیزیکی جایگزین کنید.
الگو شدن برای کودک: نحوه استفاده شما از اخبار و رسانهها الگویی برای کودک است؛ خودتان هم مصرف سالم داشته باشید.
گفتوگوی بعد از مواجهه: بعد از دیدن صحنه یا خبر، بلافاصله با کودک حرف بزنید و نگرانیها یا سؤالاتش را پاسخ دهید.
در مواجهه با بحرانهایی مانند جنگ، والدین و مراقبان نقش حیاتی در حمایت روانی از کودک دارند.
آنچه کودک بیش از هر چیز نیاز دارد، نه اطلاعات کامل، بلکه حس امنیت، ثبات و حضور آرامشبخش بزرگسالان است.
با مدیریت احساسات خود، گفتگوهای صادقانه و متناسب با سن کودک، کنترل دسترسی به اخبار و حفظ روند روزمره، میتوانیم فضای امنتری برای پردازش تجربههای دشوار فراهم کنیم.
توجه به واکنشهای عاطفی کودک، احترام به شیوههای بیان احساسات او (مانند بازی یا سکوت) و در صورت لزوم، کمک گرفتن از متخصص، گامهایی مؤثر در مسیر بازسازی آرامش و سلامت روان او هستند.
زهرا قانع، روان درمانگر، روانشناس و مشاور کودک، دارای مدرک کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی از دانشگاه تهران.
زهرا قانع، روان درمانگر، روانشناس و مشاور کودک، دارای مدرک کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی از دانشگاه تهران.
دوره ی جامع فرزند پروری شاه کلید، آموزش لحظه به لحظه رفتار با کودک از بدو تولد تا ده سالگی را به شما آموزش می دهد. این دوره خصوصیات زیر را دارد:
ثبت نام و مشاهده هزینه دوره
مشاوره رایگان
گارانتی بی قید و شرط بازگشت وجه
امکان خرید اقساطی دوره
