اگر برای لحظاتی چشمان خود را ببندید و کودکیتان را به خاطر آورید، احتمالاً هزاران خاطره تلخ و شیرین برایتان تداعی خواهد شد.
اما برخی اتفاقات هستند که نه فقط تجربهای تلخ، بلکه به ترومای کودکی تبدیل شدهاند.
تروما کودکی، به تجربههای آزاردهنده و فراتر از ظرفیت روانی کودک میگویند که بنا به دلایل مختلف مانند دعواها و تنشهای خانوادگی، تحقیر، بیتوجهی، خشونت یا حوادث ناگهانی رخ میدهد.
طبق مطالعات، حدود نیمی از افراد، تجربه ترومایی در کودکی داشتهاند؛ تجربههایی که حتی اگر سالها فراموش شوند، اثرات عمیقی بر ذهن و احساس آنان میگذارند.
اما نگران نباشید!
با تربیت اصولی فرزند میتوان احتمال وقوع آسیب های روانی کودکان را کم کرد؛ زیرا تربیت اصولی ، یکی از مهمترین و موثرترین راهها برای جلوگیری از تجارب تروماتیک در کودکی است.
با تربیت درست و صحیح فرزندتان، از وقوع تروما جلوگیری کنید:
بیشتر راجع به ترومای کودکی بدانیم: ترومای کودکی چیست؟
نشانهها و پیامدهای ترومای کودکی
نقش خانواده در درمان آسیب های روانی کودکان
در آخر: ترومای کودکی و اهمیت درمان آن
ترومای کودکی مجموعهای از تجربیات است که باعث آسیبهای عاطفی، روانی یا جسمی به کودک میشود.
این تجربیات میتوانند شامل حوادثی مانند سوءاستفاده جسمی، عاطفی و جنسی، بیتوجهی، خشونت خانگی یا از دست دادن یکی از والدین باشند.
با این حال، تروما کودکی تنها به این حوادث شدید محدود نمیشود؛ بلکه حتی تجارب نادیده گرفتهشده و بهظاهر بیاهمیت هم میتوانند به اندازه کافی برای کودک آسیبزننده باشند.
یکی از مهمترین مفاهیم در این زمینه، “ACE” یا «تجربیات نامطلوب دوران کودکی» است که شامل مجموعهای از تجارب سخت و آزاردهنده میشود.
این تجربیات، هرچند ممکن است بهطور مستقیم به کودک آسیب نزنند، ولی میتوانند آثار بلندمدتی بر رشد روانی و عاطفی کودک بگذارند.
تروما میتواند اثرات عمیق و ماندگاری بر ذهن و بدن کودک داشته باشد، بهطوریکه در مراحل مختلف زندگی، این تأثیرات در رفتار، احساسات و حتی سلامت جسمانی کودک ظاهر شود.
در واقع، بسیاری از مشکلات روانی و جسمی در بزرگسالی ممکن است ریشه در این تجارب تلخ و آسیبزا در دوران کودکی داشته باشند.
به طور کلی میتوان تروما کودکی را به 3 دسته کلی تقسیم کرد:
نشانههای آسیب روانی کودکان بر اثر ترومایی که در کودکی تجربه کردهاند، ممکن است در ابتدا نامشخص باشد.
با این حال با گذشت زمان میتوانند نمایان شوند که در ادامه برخی از نشانههای رایج ترومای کودکی را در ادامه معرفی کردهایم:
این نشانهها ممکن است در ابتدا نامشخص باشند، اما به مرور زمان میتوانند نمایان شوند.
در این بخش، به برخی از نشانههای رایج ترومای کودکی که در همان دوران خود کودک دیده میشوند، اشاره میکنیم:
کودکان دچار ترومای روانی ممکن است رفتارهایی نشان دهند که معمولاً در سن آنها مشاهده نمیشود. این رفتارها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
کودکانی که دچار ترومای روانی شدهاند، اغلب احساسات خود را به درستی نمیشناسند یا مدیریت نمیکنند. از جمله:
ترومای کودکی تنها بر جنبههای روانی کودک تأثیر نمیگذارد؛ بلکه آثار جسمانی هم میتواند بهدنبال داشته باشد. مانند:
کودکان دچار ترومای عاطفی گاهی ممکن است بهطور غیرمعمول رفتارهای خود ویرانگرانه نشان دهند:
کودکان با ترومای عاطفی ممکن است مشکلاتی در ایجاد و حفظ روابط سالم با دیگران داشته باشند:
این نشانهها میتوانند در ظاهر ساده به نظر برسند، اما در واقع ممکن است گویای مشکلات عمیقتری باشند که نیاز به توجه و حمایت دارند.
اگر این نشانهها را در کودکی مشاهده کردید، باید توجه بیشتری به او کرده و از کمک تخصصی رواشناسان متخصص کودک استفاده کنید.
درمان ترومای کودکی فرآیندی است که میتواند به کودک کمک کند تا از آسیبهای روانی و عاطفی ناشی از تجربیات تلخ دوران کودکی رهایی یابد.
راهکارهای مختلفی نیز برای درمان آسیبهای دوران کودکی وجود دارد که میتوانند به بهبود وضعیت کودک و درمان آسیب های دوران کودکی کمک کنند.
درمانهای تخصصی که در این مسیر استفاده میشوند، عبارتند از:
این روش به کودک کمک میکند تا افکار منفی و ترسهایش را شناسایی کند و به جای آنها افکار سالم و مثبت را جایگزین کند.
برای مثال، اگر کودک از انجام کارهایی مثل مدرسه رفتن میترسد، درمانگر به او کمک میکند تا با این ترس مقابله کند.
در این روش، روانشناس بهطور خاص روی خاطرات و احساسات مربوط به ترومای کودک کار میکند.
این روش به کودک کمک میکند تا دیگر از یادآوریهای خاطرات و اتفاقات ناخوشایند نترسد.
بعضی از کودکان نمیتوانند احساسات خود را با کلمات بیان کنند.
در این حالت، استفاده از نقاشی یا هنر میتواند به آنها کمک کند تا احساسات خود را بیان کنند و راحتتر با مشکلاتشان کنار بیایند.
گاهی اوقات کودکان از طریق صحبت کردن با همسنوسالهای خود راحتتر میتوانند تجارب خود را به زبان آورند.
در گروههای درمانی، کودکان میتوانند با دیگران که احساسات مشابهی دارند، ارتباط برقرار کنند و از یکدیگر حمایت کنند.
خانواده مهمترین پشتیبان در مسیر بهبود مشکلات روانی کودکان است.
حضور امن، محبت بیقید و شرط و همراهی با روند درمان تخصصی باعث میشود کودک سریعتر احساس آرامش و اعتماد دوباره پیدا کند.
کارهایی که خانوادهها میتوانند در مسیر درمان آسیب های دوران کودکی انجام دهند عبارتند از:
کودکِ آسیبدیده قبل از هر چیز نیاز دارد مطمئن شود که دیگر خطری تهدیدش نمیکند.
خانواده باید محیطی آرام، بدون تنش و پیشبینیپذیر برای او فراهم کنند.
مثلاً کودک بداند وقتی از مدرسه برمیگردد، والدینش حضور دارند و برنامه روزانهاش مشخص است.
این ثبات به کودک احساس امنیت میدهد.
بسیاری از کودکان بعد از تجربه تروما احساس میکنند کسی حرفشان را نمیفهمد.
بنابراین والدین باید شنوندهای خوب باشند، نه قاضی قضاوتگر.
اگر کودک چیزی گفت که به نظر غیرمنطقی بود، والدین لازم نیست فوراً اصلاحش کنند یا بگویند «اشتباه میکنی»، فقط باید به حرف کودک خود گوش دهند.
همین شنیدهشدن روند درمان را سریعتر میکند.
کودک به لمس ایمن (بغل کردن، نوازش)، جملات محبتآمیز و تأکید بر ارزشمندیاش نیاز دارد.
این پیامها به او یادآوری میکنند که دوستداشتنی است و تنها نیست.
خانواده باید همکاری کامل با درمانگر داشته باشند.
یعنی در جلسات مشاوره خانواده شرکت کنند، تمرینهایی را که روانشناس میدهد در خانه انجام دهند و جلسات درمانی کودک را جدی بگیرند.
قطع و وصلکردن جلسات به بهبود کودک آسیب میزند.
کودکان رفتار والدین را تقلید میکنند.
اگر والدین خودشان در موقعیتهای سخت آرام باشند و از راهکارهای سالم (نه پرخاش یا اجتناب) استفاده کنند، کودک هم یاد میگیرد با احساساتش بهتر کنار بیاید.
درمان ترومای کودکی یک فرایند زمانبر است.
والدین نباید انتظار داشته باشند که بعد از چند جلسه همهچیز عادی شود.
آنها باید صبور باشند و در مسیر بهبودی همراهی مداوم داشته باشند.
ترومای کودکی اگر درمان نشود، میتواند تأثیرات عمیق و طولانیمدتی بر زندگی کودک بگذارد که نه تنها در دوران کودکی بلکه در بزرگسالی نیز ادامه خواهد داشت.
مشکلات عاطفی، رفتاری، اجتماعی و حتی جسمانی میتوانند زندگی کودک را تحت تأثیر قرار دهند و روند رشد او را مختل کنند.
از اضطراب و افسردگی گرفته تا مشکلات در روابط اجتماعی و اختلالات جسمانی، همه اینها میتوانند نشاندهنده ترومای درماننشده باشند.
درمان بهموقع و مناسب نه تنها به کاهش این مشکلات کمک میکند بلکه به کودک این فرصت را میدهد تا بتواند در زندگی به بهترین شکل ممکن پیشرفت کند و سلامت روانی و جسمانی خود را بازیابد.
زهرا قانع، روان درمانگر، روانشناس و مشاور کودک، دارای مدرک کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی از دانشگاه تهران.
زهرا قانع، روان درمانگر، روانشناس و مشاور کودک، دارای مدرک کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی از دانشگاه تهران.
دوره ی جامع فرزند پروری شاه کلید، آموزش لحظه به لحظه رفتار با کودک از بدو تولد تا ده سالگی را به شما آموزش می دهد. این دوره خصوصیات زیر را دارد:
ثبت نام و مشاهده هزینه دوره
مشاوره رایگان
گارانتی بی قید و شرط بازگشت وجه
امکان خرید اقساطی دوره
